ADFER HARDDWCH

Dyma’r amgylcheddwr a’r darlledwr Chris Baines, cadeirydd y Grŵp Cynghori ar gyfer Rhanddeiliaid y prosiect VIP, yn sôn am fanteision a heriau symud offer trawsyrru hyll a’u rhoi allan o’r golwg ac o dan y ddaear.

Cafwyd penderfyniad doeth a llawn dychymyg gan Ofgem i fynd i’r afael â symud peilonau a llinellau trawsyrru a fu ers blynyddoedd lawer yn rhai o ardaloedd harddaf, mwyaf sensitif ac anwylaf y Deyrnas Unedig.

Cafwyd penderfyniad doeth a llawn dychymyg gan Ofgem i fynd i’r afael â symud peilonau a llinellau trawsyrru a fu ers blynyddoedd lawer yn rhai o ardaloedd harddaf, mwyaf sensitif ac anwylaf y Deyrnas Unedig. Dyma’r penderfyniad cyntaf o’i fath yn y byd! Yn awr, ar ôl pedair blynedd o waith caled trwyadl a phroffesiynol iawn, mae cynllun Darpariaeth Effaith Weledol (VIP) National Grid ar fin cael ei wireddu.

Bu cynllunwyr a pheirianwyr arbenigol National Grid yn cydweithio’n agos â’r Grŵp Cynghori ar gyfer Rhanddeiliaid sy’n cynnwys gweithwyr proffesiynol ym maes tirweddau a’r amgylchedd o sefydliadau amlwg fel yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Cyfoeth Naturiol Cymru a’r Ymgyrch dros Barciau Cenedlaethol.

Ar ôl cynnal dadansoddiadau soffistigedig o dirweddau’r holl linellau trawsyrru yn yr holl Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol a Pharciau Cenedlaethol yr effeithiwyd arnynt yng Nghymru a Lleogr, dewiswyd y pedair tirwedd fwyaf teilwng. Erbyn hyn, mae’r gyntaf o’r rhain, ar hyd nenlinell y Dorset Downs, wedi cyrraedd cyfnod y cais cynllunio ffurfiol.  Mae’r tri phrosiect arall, yn Eryri, y Peak District a’r New Forest, yn dod ymlaen yn dda a gwneir y ceisiadau cynllunio cyn hir.

Trwy ddiffiniad, mae’r rhain ymhlith y tirweddau mwyaf heriol i danddaearu ceblau trydan ynddynt. Mae’r ddaeareg, yr archaeoleg a’r ecoleg yn bwysig iawn ac mae’r heriau technegol sy’n wynebu National Grid yn enfawr – ond bydd canlyniadau’r gwaith yn drawiadol ac yn werth chweil.

Cydweithio

Roedd yn amlwg o’r dechrau y byddai’n rhaid trin pryderon a disgwyliadau pobl y gwahanol ardaloedd yn ofalus iawn ac un o’r agweddau mwyaf trawiadol ar y VIP yw’r llwyddiant i ddefnyddio arbenigeddau a gwybodaeth leol. Mae cyfraniad archaeolegwyr, ecolegwyr, gwleidyddion ac aelodau’r cyhoedd oedd yn nabod y tirweddau yr effeithiwyd arnynt fel cefn eu llaw wedi cymryd llawer o amser ond bu’n amhrisiadwy. Ym mhob achos bron, trwy ymgynghori â rhanddeiliaid lleol llwyddwyd i droi ymateb a allai fod yn elyniaethus yn un cefnogol a chreadigol.

Cafodd llawer o’r bobl oedd yn cymryd rhan syndod pleserus o weld hyn. Mae’n paratoi’r ffordd at newid y tirweddau er gwell a gweithredu mwy effeithiol gan bawb.
Ar ben hynny, mae’r ymroddiad hwn i ymgynghori’n drwyadl a chyfathrebu’n glir yn profi’n eithriadol o gost-effeithiol. Mae hefyd yn cynnig gwersi gwerthfawr i bobl sy’n gweithio ar gynlluniau mawr mewn tirweddau sensitif mewn mannau eraill.

Er mai gwaith tanddaearu darnau amlwg o linellau trawsyrru fydd yn cipio’r penawdau yn y tymor hir, roedd y Grŵp Cynghori ar gyfer Rhanddeiliaid yn awyddus i weld gwelliannau llai amlwg i gynifer ag oedd modd o’r tirweddau dan sylw. Mae’r Fenter Gwella’r Dirwedd (LEI) yn darparu cyllid ar gyfer cynlluniau lleol a all helpu i liniaru’r effaith weledol lle bo rhaid i linellau trawsyrru National Grid barhau yn y dirwedd.

Mae’r gwaith yn amrywiol a gall gynnwys pethau fel plannu er mwyn sgrinio, newid cyrsiau llwybrau, adfer cynefinoedd bywyd gwyllt a gwella’r gwaith dehongli. Erbyn hyn mae’r cynlluniau cyntaf wedi’u cymeradwyo gan Ofgem ac mae’r arian hwn ar gyfer rheoli cefn gwlad wedi cael croeso cynnes iawn o Sussex yn ne Lloegr i’r North York Moors yn y gogledd. Mewn rhai achosion bydd gwelliannau i’w gweld mor fuan â’r haf hwn.

Roedd yn amlwg bod y cyhoedd, sy’n defnyddio ynni, yn fodlon buddsoddi mewn tirweddau os yw eu cyflenwad ynni yn amharu arnynt.

Cam ymlaen

Cafodd ymrwymiad y rheoleiddiwr ynni i ganiatáu ariannu cynlluniau mor fawr mewn llefydd gwyllt o bwysigrwydd cenedlaethol ei seilio ar ymchwil trwyadl ymhlith cwsmeriaid. Roedd yn amlwg bod y cyhoedd, sy’n defnyddio ynni, yn fodlon buddsoddi mewn tirweddau os yw eu cyflenwad ynni yn amharu arnynt. Mae’r egwyddor honno’n bwysig, yn enwedig ar adeg pan fo’r cyllid a ddaw ar gyfer tirweddau gwledig ar ôl Brexit mor ansicr. A minnau’n gadeirydd annibynnol y Grŵp Cynghori ar gyfer Rhanddeiliaid, byddaf yn annog Ofgem i ystyried darpariaeth debyg i ganiatáu i ni dynnu rhagor o linellau trawsyrru i lawr yn y cyfnod ariannu nesaf, fel y gallwn fanteisio i’r eithaf ar waddol unigryw’r VIP o ddadansoddi tirweddau.

Mae’r cynllun eisoes wedi cipio dychymyg diwydiannau eraill sy’n cael eu rheoleiddio. Rwy’n credu’n bendant y byddai’n iawn i reoleiddwyr y diwydiant dŵr, Ofwat a’r Arolygiaeth Dŵr Yfed, ystyried gwariant tebyg. Yn eu hachos nhw, gellid defnyddio’r arian i ddylanwadu ar y ffordd o reoli dalgylchoedd afonydd uwchdirol er mwyn gwella diogeledd dŵr yfed a lleihau perygl llifogydd – syniadau a ategwyd yn gryf iawn yn ddiweddar gan Ysgrifennydd Gwladol yr Amgylchedd a Materion Gwledig.

Mae gwaith trwyadl y VIP yn ymgynghori â rhanddeiliaid wedi creu argraff ffafriol ar rai o’r bobl broffesiynol a gafodd y dasg o wneud newidiadau i dirweddau mewn perthynas â HS2, a byddai’r syniad mawr o gael ‘Northern Forest’ newydd yn gynllun amlwg y gallai’r diwydiannau rheoleiddiedig chwarae rhan ynddo. Yn wir, mae’n eithaf posibl y bydd prosiect VIP y Peak District, lle bwriedir tynnu llinellau uwchben i lawr o’r dyffryn ym mhen dwyreiniol Twnnel Woodhead, yn addas ar gyfer cychwyn y cynllun arbennig hwn gan y llywodraeth i wneud llefydd yn fwy gwyrdd.

Yn ddi-os, bydd cynllun Ofgem, a wireddir trwy raglen VIP National Grid, yn cael effaith drawsnewidiol yn y tirweddau arbennig iawn lle bwriedir cael gwared ar beilonau a llinellau trawsyrru. Wrth i’r gwaith symud ymlaen ac wrth i ragor o bobl ddod i ddeall y broses ymgynghori yr ydym wedi’i mabwysiadu, gallwn ddisgwyl i lawer rhagor o dirweddau a chymunedau elwa ar y Ddarpariaeth Effaith Weledol. Dylai ddylanwadu hefyd ar benderfyniadau ynghylch gosod llinellau trawsyrru trwy dirweddau mwyaf sensitif y Deyrnas Unedig yn y dyfodol.

Ymddangosodd y postiad hwn yn nationalgridconnecting.com yn gyntaf